Wat is Ashwagandha eigenlijk? Deel 1

Ashwagandha is overal te horen. En terecht, want die praktische capsules zijn immers om door te slikken. Even een klein grapje, maar de plant die al honderden jaren in de Indiase geneeskunde Ayurveda wordt gebruikt, geniet inmiddels ook in de rest van de wereld grote populariteit.

In feite gebruiken wij Ashwagandha al enkele jaren in onze producten. Momenteel bevatten onze producten Mega Mass Caps, Ashwagandha Professional en Ashwagandha Sleep het populaire wortelextract – en dan wel alle drie in de vorm van de bekende KSM-66®-merkmateriaal, dat wordt beschouwd als het beste Ashwagandha-extract ter wereld.

In deze artikelserie (ja, je hebt het goed gelezen: serie. Hier bij WEIDER wordt niet gekleuterd, maar geklotst) willen we ons eens wat beter verdiepen in de Ashwagandaplant en haar veelzijdige werkingen, dus maak het jezelf gezellig, zet je leesbril op en let's go:

Ashwagandha, Latijn: Withania somnifera, heeft veel namen, waaronder onder andere slaapbes, winterkers of Indiase ginseng. De biologische soortnaam "somnifera" betekent in feite "slaapveroorzakend". In het Sanskriet, een oud-Indiase taal, betekent Ashwagandha zoiets als "paardengeur", wat terug te voeren is op de vaak als onaangenaam ervaren geur van de plant (Ganzera et al. 2003). Geen zorgen, verpakt in een praktische capsule zal de geur je niet ervan weerhouden om het in te nemen, beloofd. Bovendien zou je je niet moeten laten afschrikken door de naam, noch door de geur – want deze plant heeft het echt in zich!

In verband met Ashwagandha valt vaak de term "Adaptogeen" (de herkomst van het woord ligt in de Griekse taal, waar het woord "adapto" "aanpassen" betekent). Zoals de naam doet vermoeden, helpen adaptogenen ons lichaam om zich aan te passen aan verschillende vormen van stress, dus te adapteren (Panossian 2017). Adaptatie is simpelweg een overlevingsmechanisme dat ons beschermt tegen talloze stressfactoren (bijv. omgevingsinvloeden). Hoewel adaptogenen al duizenden jaren door diverse volkeren worden gebruikt vanwege hun positieve effecten, kregen ze hun naam pas in 1947 van de Sovjet-wetenschapper Nikolai Lazarev (Todorova et al. 2021).

Adaptogenen kunnen bijvoorbeeld plantenextracten of andere bioactieve stoffen zijn die ons lichaam bij inname resistenter kunnen maken tegen stressfactoren. Dit bereiken ze door de metabole stressrespons (het metabolisme) te reguleren of in lage doseringen als zogenaamde stressmimetica te fungeren (Panossian et al. 2021). Laatstgenoemde betekent dat de adaptogenen zelf een geringe stressstimulus vormen, waarop het lichaam vervolgens reageert met een aanpassing in de vorm van verhoogde stressresistentie (Panossian et al. 2021). Dit principe wordt ook hormese genoemd (Grieks "stimulatie"). Het principe van hormese wordt iets banaal vaak omschreven met het citaat van Friedrich Nietzsche: "Wat mij niet doodmaakt, maakt mij sterker", omdat kleinere doses van een anderschadelijke stof door de uitgeloste aanpassingsreactie een positief effect op de gezondheid hebben.

Het menselijk lichaam is altijd geïnteresseerd om een evenwichtstoestand, het zogenaamde homeostase, in stand te houden. Stress kan worden gedefinieerd als een toestand waarin het systeem (acuut of chronisch) uit balans is geraakt. Adaptogenen kunnen helpen om het evenwicht in het geval van fysieke of psychische stress te herstellen. Door hun stressverminderende effect en de veelzijdige (pleiotrope) werkingsmechanismen kunnen adaptogenen potentieel positief uitwerken op chronische ontstekingen, atherosclerose, neurodegeneratieve en cognitieve aandoeningen, metabole ontregelingen en andere ouderdomsgerelateerde klachten (Panossian 2017). Ook het profylactisch gebruik bij gezonde mensen voor preventieve doeleinden lijkt volkomen gerechtvaardigd – dit geldt uiteraard ook voor sporters en atleten (Panossian 2017; Panossian et al. 2021).

Om als adaptogeen te worden geclassificeerd, moeten de betreffende stoffen aan enkele criteria voldoen: ze moeten onschadelijk (niet-toxisch) of vrijwel bijwerkingenvrij zijn, een normaliserend effect hebben en onspecifiek werken (Panossian et al. 2021).

Normaliserend betekent in dit geval dat de systemen, ongeacht in welke richting ze uitwijken, weer in evenwicht worden gebracht. De onspecifieke werking betekent dat, onafhankelijk van de stimulus, de algemene weerstand tegen een veelheid aan factoren van fysieke, chemische en biologische aard wordt versterkt.

De veelzijdige werkingen van adaptogenen, inclusief Ashwagandha, zijn al duizenden jaren bekend in de traditionele geneeskunde. In de afgelopen decennia zijn enkele van deze effecten nu ook door wetenschappelijke onderzoeken bevestigd.